Seeds of Peace


In 2006 kwam André Kloer in Israël in contact met Simone Korkus, een Nederlandse journalist die sinds 2001 in Israël woont en werkt. Zij vertelde ons over de positie van Palestijnse arbeiders die werken voor Israëlische werkgevers in de nederzettingen van de Westbank. Deze arbeiders vallen nóch onder het Palestijnse arbeidsrecht, nóch onder het Israëlische, vanwege de onduidelijke juridische status van de nederzettingen. De Israëlische werkgevers lijken vrijspel te hebben in dit juridisch niemandsland. De industriële nederzetting die centraal staat in onze documentaire heet Seeds of Peace.
In de documentaire onderzochten we het effect van de juridische onduidelijkheid in de nederzettingen op de arbeidsomstandigheden van de daar werkzame Palestijnen. Ook vroegen we ons af welke mogelijkheden Palestijnen tot hun beschikking hebben om hun omstandigheden te verbeteren en waarom Palestijnen uberhaupt in de nederzettingen werken.
Daags voor ons vertrek naar de Westbank deed de Israëlische Hoge Raad na een jarenlange juridische strijd een historische uitspraak: Palestijnse arbeiders die werken in de Israëlische nederzettingen vallen onder het Israëlische arbeidsrecht. Deze uitspraak breidde onze onderzoeksvraag uit: hoe wordt de Israëlische arbeidswet in de nederzettingen gehandhaafd?

Bronnen


Voor de documentaire Seeds of Peace hebben we interviews gehouden met overheden, vakbonden, juristen, wetenschappers, onderzoeksbureaus, journalisten, ngo’s, het Israëlische leger, Israëlische werkgeversorganisaties en werkgevers, Palestijnse ondernemers en niet te vergeten de Palestijnse arbeiders en hun families.
In de research hebben we ook gebruik gemaakt van statistische gegevens, krantenartikelen, websites en onderzoeks- en beleidsrapporten over de Palestijnse arbeidsmarkt, de Palestijnse economie, de ontwikkeling van industriële nederzettingen in de Palestijnse gebieden, de positie van de Palestijnse arbeiders, en de activiteiten van de vakbonden. Daarnaast hebben we ook gebruik gemaakt van participerende observatie om inzicht te krijgen in de dagelijkse leefwereld van de arbeiders en het werkveld van de vakbonden.
Israël kent de wet openbaarheid van bestuur, maar veel besluiten die worden genomen over de nederzettingen zijn niet openbaar; het gebied valt onder de jurisdictie van de Civil Adminstration, dat onderdeel is van de IDF, het Israëlische leger. We hebben de Civil Administration benadert om inzicht te krijgen over het beleid inzake werkvergunningen voor Palestijnen die werken in de nederzettingen. De door ons gevraagde informatie wilden ze niet geven.
We hadden van de Palestijnse arbeider Jawdat Talousy gehoord, dat hij in geen van de industriegebieden werk kon krijgen, nadat hij in opstand was gekomen tegen zijn werkgever en hierom ontslagen werd. Zo hoorden we dat er een zwarte lijst zou bestaan die werkgevers gezamenlijk bijhouden, met daarop de namen van Palestijnse arbeiders die in opstand zijn gekomen. De Civil Administration kon daarover uitsluitsel geven omdat die de vergunningen verstrekt aan arbeiders die werken in de nederzettingen.

Problemen


Tijdens het project zijn we tegen verschillende problemen aangelopen. Het grootste obstakel ondervonden we in de distributiefase. Voor journalistieke onderzoeksdocumentaires is in het Nederlandse filmfestivalcircuit weinig plaats. Daarvoor mist Seeds of Peace teveel een 'cinematografisch' verhaal. Het was ook moeilijk de documentaire onder te brengen bij distributeurs, want die zoeken bij voorkeur producties die niet gericht zijn op een actuele gebeurtenis of een onderwerp hebben met betrekking tot een bepaald gebied, omdat die moeilijk wereldwijd te verkopen en tijdelijk houdbaar zijn.
We hebben de documentaire ook naar televisieproducenten gestuurd, maar begrijpen nu dat producenten graag vooraf betrokken worden in de productie, om budgettaire redenen en vanwege hun eigen programmering. We waren dan ook niet succesvol om de documentaire op televisie te krijgen; maar Zembla kreeg de documentaire wel onder ogen, en heeft een klein stukje van het beeldmateriaal gebruikt voor de uitzending ‘Geld voor Gaza’. Uitgebreide informatie over en een trailer van Seeds of Peace staan daarom op de website van ONJO, de website voor onderzoeksjournalistiek van de Publieke Omroep. Televisie is dus voor onafhankelijke producties van onderzoeksdocumentaires een lastig medium. Wel denken we dat internet een heel belangrijk alternatief is geworden om dit soort documentaires aan een groot publiek te vertonen.
Een ander probleem tijdens de distributiefase was dat Maaike Broos ernstig ziek werd. Eind mei 2008 werd bij haar Hodgkin lymfoom geconstateerd, een vorm van kanker; daarop volgde een intensieve chemotherapie van een half jaar, waardoor het project flinke vertraging opliep. We begonnen het project in juni 2007 met de eerste subsidieaanvragen. De documentaire draaide voor het eerst in april 2008 op de Afrikadag, een Haags festival georganiseerd door de Evert Vermeer Stichting. Maar de distributiefase is nog niet afgerond; de film zal nog vertoond worden op diverse festivals die zich richten op arbeidsrecht, mensenrechten of de Palestijnse Gebieden. De productie heeft dus bijna twee jaar geduurd. Effectief hebben wij per persoon voltijd een half jaar aan het project gewerkt.

Leermomenten


Seeds of Peace is onze eerste grote documentaire. Gedurende het project hebben we veel geleerd van het hele productieproces rondom een onderzoeksdocumentaire, omdat we alles met zijn tweeën hebben gedaan. We hebben inzicht gekregen in de verhouding tussen de informatieve kant van een documentaire, en het persoonlijke verhaal. In Seeds of Peace hebben we de onderzoekskant (context, feiten, argumenten) steeds meer ruimte gegeven ten koste van het persoonlijke, subjectieve verhaal van onze hoofdpersoon Jawdat Talousy. Dat is geen goede of verkeerde keuze geweest, maar hierdoor veranderde wel de doelgroep.
Want het werd ons duidelijk hoe belangrijk het is om stijlkeuzes vooraf te bepalen; willen we een bioscooppubliek bereiken, dan moeten we onze film cinematografischer maken. Maar wilden we dat ook? Meer aandacht voor het persoonlijke verhaal kan ten koste gaan van feitelijke informatie en inhoudelijke diepgang. Het ontbrak Seeds of Peace aan een uitgewerkt persoonlijke verhaal, maar de documentaire werd daarom des te interessanter voor betrokkenen en specialisten in het werkveld.
Door ons onderzoek hebben we een expertise opgebouwd en interesse gekregen in het arbeidsrecht en in vakbondsvorming. In Nederland zagen we onze verworven rechten als een vanzelfsprekendheid, maar in Israël en Palestina ontdekten we dat die rechten werden verkregen door strijd. Vakbonden spelen hierin een cruciale rol, vooral in de totstandkoming van arbeidswetgeving en de handhaving hiervan.

Conclusie


Het ontbreken van een duidelijke wetgeving en het niet goed handhaven van wetten werken altijd in het voordeel van de werkgever en vrijwel nooit in het voordeel van de werknemer. Door gebrekkige handhaving van de Israëlische arbeidswet verdienen Palestijnen die werken in de nederzettingen voor Israëlische bedrijven gemiddeld drie keer onder het officiële minimumloon, zijn de arbeiders de facto onverzekerd bij ongevallen op de werkvloer en wordt er door de werkgever gesjoemeld met werkbriefjes. Arbeiders die daar tegen in het verzet komen worden ontslagen en kunnen (volgens de arbeiders en vakbonden die we gesproken hebben) in geen van de andere nederzettingen aan de bak.
Werkgevers hebben vrij spel omdat Palestijnse vakbonden geen toegang hebben tot de nederzettingen, en de Israëlische vakbond (die wel toegang heeft) Palestijnse arbeiders niet wil vertegenwoordigen. Er is geen controlerende instantie om de wet te handhaven, behalve dan de Civil Administration, maar die lijkt samen te werken met de werkgevers van de industriegebieden.
Waarom werken Palestijnen dan in die industriegebieden? De mogelijkheid voor werk in de Palestijnse Gebieden is steeds moeilijker geworden na het uitbreken van de Tweede Intifada in 2000. De Israëlische bezetting en de uitbreiding van het aantal checkpoints zorgen voor een enorme stijging van de werkloosheid onder Palestijnen. Tegelijkertijd is het aantal vergunningen om in Israël te kunnen werken (waar Palestijnen volledige arbeidsrechten genieten en minimumloon) gehalveerd. En dus trekken steeds meer werkloze Palestijnen naar de Israëlische industriële nederzettingen voor werk. De conclusie die wij trekken is dat de Palestijnen voor werk steeds afhankelijker worden van Israël, en dat op die manier Israël van de Palestijnse gebieden steeds meer een wingewest maakt voor goedkope arbeid.
De enige mogelijkheid voor Palestijnse arbeiders om te strijden voor hun arbeidsrechten is via de rechter. Kav La’oved, een Israëlische ngo, verleent om die reden juridische bijstand aan ontslagen Palestijnse arbeiders. Deze organisatie informeert arbeiders ook over hun rechten en het belang om gezamenlijk op te treden tegen hun onderdrukkende werkgevers. Bij Jawdat Talousy ging dat laatste mis: Zijn collega's lieten hem in de steek, omdat ze bang waren ook hun baan te verliezen en nergens meer werk te kunnen vinden in een van de nederzettingen.
Betekent de uitspraak van de Israëlische Hoge Raad van 2007 dat Palestijnen nu beter beschermd zijn door de Israëlische arbeidswet? Daar is geen ondubbelzinnig antwoord op te geven. Los van de problemen rondom de handhaving van de arbeidswet, hebben we een beleidsrapport onder ogen gekregen van de Wereldbank. Hierin staan plannen om nieuwe industriegebieden te bouwen die zullen opereren onder de Palestijnse vlag maar in feite Israëlische bedrijven zijn. Palestijnse arbeiders die bij deze ‘Palestijnse’ bedrijven komen te werken, kunnen daarom geen aanspraak maken op de Israëlische arbeidswet en minimumloon.
Dus wat voor effect gaat de uitspraak van de Hoge Raad van 2007 hebben? Volgens Assaf Adiv (directeur Workers Advice Center) geeft de uitspraak alleen maar meer legitimiteit aan Israëls aanspraken op delen van de Westbank: de nederzettingen. Eigenlijk zegt de Hoge Raad dus: als de nederzttingen aan Israël toebehoren, dan moeten daar ook de Israëlische wetten worden nageleefd.

Gevolgen


Ons script en subsidieaanvraag zorgden ervoor dat Palestijnse en Israëlische vakbonden weer op de agenda kwamen te staan van FNV Mondiaal, die samen met Oxfam Novib de hoofdsponsor is van Seeds of Peace. FNV Modiaal stuurde vervolgens een facts finding mission naar het gebied om de rol van vakbonden in Israël en Palestina te onderzoeken. Hun rapport over de vakbonden sloot aan bij onze bevindingen.
In de Palestijnse Gebieden gebruikt veldwerker Salwa Alinat van Kav La’Oved de documentaire om Palestijnse arbeiders te informeren over hun arbeidsrechten. We onderhouden nog intensief contact met haar over het maken van een vervolgdocumentaire. In de Jordaanvallei groeit een hele generatie Palestijnse kinderen op om te werken in de nederzettingen. Ze krijgen geen onderwijs en verliezen hun dromen en perspectieven voor de toekomst. Wordt vervolgd.